Otizm Spektrum Bozukluğu Nasıl Anlaşılır, Tedavide Neler Yapılır?

Otizm nasıl anlaşılır, tedavide ne yapılır?

Karşılıklı etkileşim ve ilişki kurma becerisindeki güçlükler, otizmin en temel göstergesidir. Çoğu olgu, çocuk bir ya da iki yaşındayken başlar ancak genellikle aile bu hastalığı kabullenmede zorluk yaşar. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi psikiyatr ve psikologları, otizm tedavi sürecini hastanın ailesi ve öğretmenleriyle birlikte kolektif bir çaba ve işbirliğiyle sürdürür.

Otizm, hayatın ilk yıllarından itibaren sosyal etkileşim, bilişsel gelişim ve iletişimde gecikmeler, kısıtlı ilgi alanları ve tekrarlanan davranışlarla ortaya çıkan bir gelişim bozukluğudur ve çoğunlukla yaşam boyu sürer. Genetik ve çevresel faktörler; anne karnında ve doğum sonrasında beyin gelişimini doğrudan veya dolaylı etkileyerek otizme neden olur.

Otizmin toplumda görülme sıklığı yüzde 1’in üzerindedir. Çoğu otizm olgusu, çocuk bir ya da iki yaşındayken anlaşılır. Aileler çoğunlukla önce bu hastalığı kabul etmekte zorluk yaşar. Bazen bu zorluklara suçluluk duygusu da eşlik eder. Bu durum, hastalığın erken teşhis edilememesine, tedavinin de gecikmesine neden olur. 

Otizm kendini nasıl gösterir?

Eğer çocukta şu davranışlar gözlemleniyorsa, bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından görüş alınmasında mutlaka yarar var:

  • Konuşma gecikmesiMimik ve jest kullanımı ve anlamada kısıtlılık,

  • Sosyal ve duygusal karşılık vermede yetersizlik.

  • İletişim başlatma ve sürdürmede kısıtlılık.

  • Çocuklara karşı ilgisizlik.

  • Tekrarlayıcı hareketler.

  • Takıntılar.

  • Sınırlı, sabit ilgiler.

  • Duygusal aşırı hassasiyet veya duyarsızlık.

Bir çocukta otizm spektrum bozukluğundan şüphelenmek için yukarıda sıralanan özelliklerin hepsinin birlikte olması gerekmez. Tek bir belirtinin varlığında bile klinik değerlendirme yapılıp, çocuğun risk taşıyıp taşımadığı gözden geçirilmelidir. Erken tanı ve erken müdahale hayati önem taşır! 

Otizmin belirtileri ve klinik görünümü nasıldır?

Otizmde en temel özellik, karşılıklı etkileşim ve ilişki kurma becerisindeki güçlüklerdir. Zeka geriliği ve gelişimsel gecikme buna eşlik edebilir fakat her otizmli çocukta zeka geriliği veya genel gelişimsel gecikme bulunmaz. Çoğu olgu, çocuk 1 ya da 2 yaşındayken başlar. Genellikle de çocukların ilk sosyal iletişiminin geliştiği ya da ilk kelimelerini söyledikleri andan itibaren fark edilir.

Otizm genellikle şöyle sinyaller verir:

  • Bazı çocuklar anlamlı bir kaç kelime kurduktan sonra, konuşmanın gelişimi durur ve sosyal etkileşimde gerileme ortaya çıkar.
  • Çocukta kendi adına ya da anne babasının sesine yanıt verme gibi sosyal davranışlar kısıtlıdır.
  • Okul öncesi yıllarda otizmde; çocuğun diğer çocuklara ilgisinin olmaması, yüz ifadesinin kısıtlı olması, göz teması kurmaktan kaçınması, başvuru için önemli göstergelerdir.
  • Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk, başkaları tarafından rahatlatılma ve sakinleştirilme arama davranışı ve hoşlandığı durumları başkalarıyla paylaşmada güçlükler yaşar.
  • Diğer çocuklarla ilgilenmez, bazıları arkadaş olmayı isteyebilir, ancak karşılıklı etkileşimde güçlükler çeker, bir kısmı büyüdükçe birçok sosyal davranış gösterebilir.

Otizm, 18 aydan küçük çocuklarda ise şu belirtilerle anlaşılabilir:

  • Karşılıklı konuşma sesleri ile ritmik etkileşimin olmaması.
  • Karşılıklı gülümsemenin olmaması.
  • Göz göze gelememe ya da yüz yüze gelmekten kaçınma.
  • Uyku ve yeme sorunları.
  • Seslere özellikle adına tutarlı olarak bakmama.

Öte yandan otizmde şu kısıtlı yineleyici ilgiler ve davranışlar da görülür:

  • Basmakalıp davranışlar, alışılmışın dışında ilgiler, takıntılar, ritüeller, el parmak vücut hareketleri, nesnelerle yineleyici biçimde uğraşlar.
  • Çoğu zaman daralmış bir ilgi alanıyla uğraşma, belirli oyuncaklarla aynı şekilde tekrar tekrar oynama.
  • Aynılıkta ısrar etme’ ve değişikliklere aşırı tepki gösterme.
  • Sese, kokuya, ağrıya, yiyeceklere karşı aşırı hassasiyet veya duyarsızlık gösterme.

Otizmde olumlu gidişatın belirleyicileri de şunlardır:

  • İletişimsel konuşmanın 5 yaşına kadar gelişmesi.
  • Genel zeka düzeyi (IQ).
  • Erken tespit ve erken müdahale.

Moodist’te otizm tanısı sonrasında neler yapılır?

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi’nde otizm tanısı konduktan sonra öncelikle aile uzmanlar tarafından bilgilendirilir. Tedavi aşamasına geçen ailelere otizm tedavisi ile eğitimin uzun süreli ve zorlu bir süreç olduğu aktarılır. Bunun ardından hastanın takip ve tedavi programı hızlı biçimde düzenlenir.

Otizm spektrum bozukluğunun tamamen ortadan kalkması tedaviye erken başlanmasıyla mümkündür. Tedavide amaç, çocuğun var olan yetersizliğini en alt düzeye indirmek ve var olan potansiyelini geliştirmektir. Tedavide ‘eğitsel tedaviler’ ve ‘ilaç tedavileri’ uygulanır.

Eğitsel tedavi temel yaklaşımdır. Bununla, sosyal - iletişimsel alanda gelişme, istenmeyen davranışların azaltılması ve yeni becerilerin kazanılması hedeflenir. Tedavi süreci; hekim, psikolog, aile ve öğretmenlerin kolektif çabası ve işbirliğiyle sürdürülür.

Otizm tedavisinde çocuğun iletişim ve ilişki becerilerinin geliştirilip, sosyalleşmesine yardımcı olmak için davranış programları da uygulanır. Otizmin temel belirtilerini iyileştiren bir ilaç henüz geliştirilemedi. Ancak Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi, otizme eşlik eden öfke, hiperaktivite, tekrarlayıcı davranışlar ve davranışsal sorunların tedavisinde bazı ilaçlar kullanıyor.

Bize Ulaşın