Dijital Devrimin Karanlık Yüzü: Gençlerde Tükenmişlik ve Bağımlılık

Dijital Devrimin Karanlık Yüzü: Gençlerde Tükenmişlik ve Bağımlılık

Stres, kaygı, öfke, hayalkırıklığı… Eğitim hayatının içindeki her birey, okulların ve ailelerin talepleri karşısında zaman zaman bu duyguları hissetmektedir. Ellerinden gelenin en iyisini en hızlı şekilde yapma gayreti içindeki gençler için zaman zaman umutsuzluğa düşmek, kendinden ve yapabileceklerinden şüphe ederek dağılmak kaçınılmaz olabilir. Özellijkle de tüm bu çabanın karşılığında istenilen başarıyı elde edemedikleri durumlarda. Gençlerin yardıma muhtaç ve depresif hissederek kendi kabuklarına çekildikleri bu süreçlerde yalnızca ailelerinden değil; aynı zamanda yakın arkadaşlarından dahi uzaklaştıkları gözlenebilir. Yalnızlık, afallama, sinirlilik ve gerçekten ne olup bittiğini anlayamadıkları bir döngünün içinde kendilerini bulabilirler. Stresi yoğun miktarda hissetmek ile bu döngünün içinde uzun bir zaman geçirmek aynı şey değildir. Değişen koşullara ve olumlu gelişmelere rağmen gençler aynı mutsuz duygu halinde kalmaya ve izole bir yaşam sürmeye devam ettiğinde tükenmişlik başlamış demektir. Tükenmişlik ilerlediğinde, sosyalleşmenin ağırlığını ve sorumluluğunu taşımadan kendini rahatlatabilmenin bir yolu olarak sosyal medya, cep telefonu ve internetin kötüye kullanım riski baş göstermektedir.

Teknolojik gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda son yirmi yılda dünyanın tanınamayacak kadar değiştiği ve bu gelişmelerin son yirmi yılın ikinci yarısında bir hayli hızlı olduğu söylenebilir. Mobil teknolojideki yükseliş, yeni trendler ve internetin yaygınlaşması yaşamlarımızda köklü değişimler yaratmaktadır. İnternet ile yaşamının ileriki yılları tanışmış olan nesiller için teknolojiye adaptasyon ciddi bir mücadele alanı olarak bir yanda varlığını korurken; teknolojinin içine doğmuş olan nesil ise yepyeni ihtiyaçlar ve daha önce tanımlanmamış sorun alanları ile karşımıza çıkmaktadır.

Dijital devrimin tüm insanlar için iki yüzü bulunmaktadır. İnternet bir yanıyla keyfili sosyal deneyimler ve bilgiye erişim açısından fayda sağlarken ve özellikle de gençlerin bilim ve teknolojiye olan ilgisini beslerken; diğer yanıyla aşırı kullanımı sonucu içe kapanmaya ve depresyona yol açabilmektedir. Yeni jenerasyon sosyal medya ve mobil cihazlarla büyümüş ilk kuşak olduğundan “dijital yerliler” olarak tarif edilmektedir. Bu durum gençleri internetin hem olumlu hem de olumsuz yanlarına direkt maruz kalma açısından daha açık hale getirmektedir.

Son yıllarda, Finlandiya’da okullarda yürütülen boylamsal bir araştırmanın* sonuçlarına göre; teknoloji bağımlılığı ve okuldaki tükenmişlik arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Araştırma bulguları göstermektedir ki; okuldaki tükenmişlik, gençleri aşırı internet kullanımına, internetin aşırı kullanımı ise süreç içinde depresyona sürüklemektedir. Gençler okula karşı ilgisini yitirdiğinde ya da daha alaycı yaklaşmaya başladığında teknoloji bağımlısı olma riskiyle daha fazla karşı karşıya kalmaktadır.

Araştırmada cinsiyetler arası farklılıklara bakıldığında; ergenliğin ileriki dönemlerindeki depresif semptomlar ve tükenmişlik duyguları kız öğrencilerde erkeklere nazaran daha yaygın görülmüştür. Buna rağmen, erkek öğrenciler aşırı internet kullanımından kızlara göre daha fazla mustarip olmaktadır.

Araştırmacılar, teknoloji bağımlılığı ve okuldaki tükenmişlik sorununun çözümüne yönelik en kritik yaş aralığının 13-15 olduğunu ifade etmektedir. Ergenlerin ruh sağlığını destekleyebilmek ve aşırı internet kullanımının önüne geçebilmek için en etkili yöntemlerin: okula devamlılığa teşvik etme, öğrenmeye dair motivasyon geliştirme ve okul içindeki tükenmişliği önleme üzerine çalışmalar yürütmek olduğu düşünülmektedir.

Klinik Psikolog Yeşim Selçuk

*Salmela-Aro, K., Upadyaya, K., Hakkarainen, K., Lonka, K. & Alho, K. (2016). The Dark Side of Internet Use: Two Longitudinal Studies of Excessive Internet Use, Depressive Symptoms, School Burnout and Engagement Among Finnish Early and Late Adolescents. Journal of Youth and Adolescence. DOI: 10.1007/s10964-016-0494-2

Bize Ulaşın