What is the Relationship between Sleep and Mental Health?
- Home
- What is the Relationship between Sleep and Mental Health?
Uzm. Dr. Meliha AYDIN
- Uyku sağlığı neden bu kadar önemli? Kalitesiz uyku, genel sağlık üzerinde nasıl bir etki yaratır?
Yeterli ve kaliteli bir uyku, sağlıklı yaşamının vazgeçilmez unsurlarının başında gelir. Uyku, hem bağışıklık sisteminin düzgün çalışabilmesi, hem de başta beyin ve sinir dokuları olmak üzere, vücudun geri kalanında uyumlu ve düzenli bir fizyolojik ortamın sağlanabilmesi için çok önemli bir ihtiyaçtır. Günlük yaşamda veya kişilerin sağlığında meydana gelen çeşitli sorunlar uyku kalitesini olumsuz etkileyerek önemli sağlık problemlerine yol açabilir.
- Uyku bozuklukları toplumda ne kadar yaygın? En sık karşılaşılan uyku problemleri nelerdir?
Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) verilerine göre insomnia (uykusuzluk) toplumda en sık görülen uyku bozukluğudur. Buna göre tüm yetişkinlerin üçte birinde insomnia (uykusuzluk) belirtilerinin izlendiği çalışmalarla gösterilmiştir. Bu yetişkinlerin %6 ila 10’unda ise insomnia (uykusuzluk) tanısı alacak derecede şiddetli semptomlar izlenmektedir.
Uyku apnesi de, toplumda sık karşılaşılan bir rahatsızlıktır.Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlı bir biçimde durup tekrar başlamasıdır. Uyku sırasında solunumun ara ara durmasına neden olan uyku apnesi hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilir. Uyku apnesi tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlar doğurabilir.
- Uyku bozukluklarının uzun vadede fiziksel ve psikolojik sağlık üzerindeki etkileri nelerdir? Kronik uykusuzluk veya düzensiz uyku düzeni, ruh sağlığı üzerinde nasıl bir risk oluşturur? Uyku bozukluklarının depresyon, anksiyete ve diğer psikiyatrik rahatsızlıklarla olan ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Tedavi edilmeyen uyku bozuklukları günlük hayatı giderek zorlaştırarak; sosyal hayatın etkilenmesi, sabah yorgunluğu, sabah baş ağrısı, dikkati toparlamada bozukluk, unutkanlık, işte başarısızlık, trafik kazalarında artış, kalp sorunları, hipertansiyon, sinirlilik, mide yanması, gastroözofageal ve larengofarengeal reflü gibi mide ve bağırsak hastalıkları, obesite, depresyon, cinsel isteksizlik, kan hastalıkları, geceleri idrar sorunları gibi yaşam kalitesini olumsuz etkileyen pek çok rahatsızlığa yol açabilir.
Uyku kalitesi kişilerin sağlığı açısından oldukça önemli bir yer tutar. Günlük yeterli ve kaliteli uyku uyuyamayan kişilerde hayatı tehdit edebilecek düzeyde, çeşitli sağlık problemleri ortaya çıkabilir. Bu bakımdan insomnia (uykusuzluk) hastalığının tedavi edilmemesi, yetersiz ve kalitesiz uykuya yol açarak aşağıdaki komplikasyonların gelişebilmesine olanak verir:
- Obezite ile birlikte kalp-damar sağlığının bozulması
- Diyabet, yüksek tansiyon gibi kronik rahatsızlıklar
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması ve buna bağlı sık enfeksiyon hastalığı gelişmesi
- İnme gibi beyin-damar hastalıkları ile buna bağlı epilepsi gelişmesi
- Astım gibi bağışıklık sistemi ile alakalı akciğer problemleri
- Anksiyete, depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar
- Konsantrasyon düşüklüğüne bağlı trafik kazası gibi günlük yaşamda hayatı tehdit edebilecek durumların gelişmesi
- Okul veya iş performansında ciddi düşüş ve buna bağlı sosyal sorunlar
- Hafızanın zayıflaması
- Cinsel fonksiyon bozuklukları
- Uyku bozukluklarının en yaygın belirtileri nelerdir? Hangi durumlarda bir kişi uyku testine ihtiyaç duyabilir?
- Uykusuzluk çekiyorsanız, yani gece hiç uyuyamıyorsanız
- Uykuya dalamama ve uykuyu sürdürememe, gece sık uyanma şikayetiniz varsa
- Gündüz aşırı uykululuk hali/ gündüz uykuya dalma varsa, otururken bile uykuya dalıyorsanız ya da uygunsuz saatlerde uyuyorsanız (konuşurken, araç kullanırken vs)
- Aşırı uyuyor ve sabah yataktan kalkmakta zorluk çekiyorsanız
- Gürültülü horlama probleminiz varsa
- Uyku apnesi dediğimiz uyku bozukluğunu düşündüren uykuda nefes kesilmesi yaşıyorsanız
- Uyku terörü ya da gece terörü adını verdiğimiz, uykuya dalma aşamasında, uyku anında, uykunun çeşitli evrelerinde ve uyanırken ortaya çıkan ani anormal davranış ve algılar varsa. Bağırma, korku, hızlı nefes alıp verme, terleme oluyorsa, istemsiz ve bilinçsiz kas hareket atakları yaşıyorsanız,
- Kötü rüyalar görüyorsanız. Uykuda kabuslar ve yatak ıslatması, konuşması, uyurgezerlik gibi parasomni dediğimiz uyku sırasında anormal davranışlar veya hareketler söz konusuysa
- Uykuda tekrarlayan bacak hareketleriniz varsa. Uyku sırasında, uykuya dalarken ya da uyanırken bacaklarda tarifi pek mümkün olmayan rahatsızlık durumu şeklinde kendini gösteren huzursuz bacak sendromunu düşündürecek şikayetleriniz söz konusuysa. Bacaklarda kaşıntı, bacakların içinden gelen bir ürperti, karıncalanma yada yanma gibi semptomlarla tarif edilmeye çalışılan bu uyku bozukluğunda, sürekli olarak bacağını hareket ettirme isteği oluşur.
- Uykuda yeme davranışı gibi uyku bozuklukları olanlar bu merkezden yardım alabilir.
- Ayrıca nöbet şüphesi olan hastalarda uykunun içinde meydana gelebilen nöbetleri algılamak veya değerlendirmek için uyku testinden yararlanabiliriz.
- Uyku testi (Polisomnografi-PSG)) nasıl uygulanır? Uyku sırasında hangi veriler ölçülerek analiz edilir?
Polisomnografi (PSG) uyku ile ilgili hastalıkların tanısında sıklıkla başvurulan bir yöntemdir. Bu yöntemde; hastanın gece uykusu sırasında beyin dalgaları, solunum düzeni, kas aktiviteleri, kanındaki oksijen düzeyi, göz hareketleri gibi yaşamsal faaliyetleri kayıt altına alınır. Ayrıca hastanın uyku esnasındaki görüntüsü de kaydedilerek ileriki değerlendirmeler için saklanır. Polisomnografi ile elde edilen tüm bu bilgiler ışığında hastada uyku apnesi tanısı olup olmadığına karar verilir.
- Uyku testleri sonucunda hastalar nasıl bir tedavi sürecine yönlendirilir? Kişiye özel uyku tedavisi nasıl belirlenir?
Uyku apnesinin tedavisinde multidisipliner yaklaşım büyük önem taşır. Hastaya yapılan medikal tedavinin yanı sıra çeşitli yaşam tavsiyelerinin de uygulanması, tedavi başarısını artırır.
Uyku apnesi ile başa çıkabilmek için yapılabilecekler şu şekildedir:
- Fazla kiloların verilmesi
- Düzenli olarak egzersiz yapılması
- Alkol ya da sakinleştirici, uyku hapı kullanımından kaçınma
- Kişinin sırt üstü yatmak yerine yan tarafında doğru yatması
- Sigaranın bırakılması
- Dünya Uyku Günü’nün toplumda uyku bilinci oluşturma açısından önemi nedir? Uyku sağlığının, bireylerin genel yaşam kalitesine olan etkisini göz önünde bulundurursak, bu yılın teması çerçevesinde hangi mesajı vurgulamak istersiniz? Ayrıca, uyku sağlığıyla ilgili bireylerin genellikle farkında olmadığı, ancak çok önemli olduğunu düşündüğünüz bir konu var mı? Bu farkındalığı artırmak için ne gibi adımlar atılmalı?
İnsomnia rahatsızlığı kişilerin hem günlük yaşam aktiviteleri, hem de farklı sağlık sorunlarıyla ilişkili olabildiğinden insomnia (uykusuzluk) tedavisi multidisipliner bir tedavi yaklaşımını gerektirdiği gibi; kişinin yakınları tarafından da desteklenmeye önemli ölçüde ihtiyaç duyar. İnsomnia hastaları günlük yaşamda ciddi halsizlik, yorgunluk, konsantrasyon düşüklüğü, aktivitede azalma, iş performansında azalma gibi sorunlar yaşadığı gibi; yetersiz uyku nedeniyle sık duygusal mod değişimi, çabuk sinirlenme, depresyon veya anksiyete gibi psikolojik problemlere yakınlık gösterir. Bu bakımdan insomnia (uykusuzluk) hastalarının sosyal yönden destek almaları çok önemlidir.
İnsomnia yakınları, hastaların sağlık durumu hakkında doğru ve yeterli düzeyde bilgilendirilmeli, hastaların günlük yaşam pratiğinde yaşadıkları sorunlar hakkında farkındalıkları artırılmalı, insomnia (uykusuzluk) tedavi sürecinde hastaları doğru yaşam tarzı değişiklikleri için teşvik etmelidir. Hastaların uyku kalitesinin arttırılmasına yönelik tedbirlerde aile bireyleri aktif rol üstlenmeli, hastaların yeterli ve kaliteli uyku alabilmeleri için gerekli hassasiyeti göstermelidir.
Moodist; bünyesindeki tecrübeli uzman hekimleri ile hastalıklara multidisipliner bir yaklaşımla, sadece tedavi değil; aynı zamanda önemli “yaşam tavsiyeleri” vermektedir. Bu doğrultuda, insomnia (uykusuzluk) hastalığının tanı ve tedavisinde Moodist’e güvenebilirsiniz.
Uyku apnesi tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlar doğurabilen bir rahatsızlıktır. Bu nedenle uyku apnesi olabileceğini düşündüğünüz bir yakınınız varsa onu mutlaka doktor kontrolüne götürmelisiniz. Doktora başvurmadan önce eğer imkanlar uygunsa yakınınızı uyku sırasında gözlemlemeniz faydalı olabilir. Bu sayede yakınınızın uyku sırasındaki solunum sıkıntılarını fark edebilir, yakınınızda görülen belirtilerin şeklini ve süresini not edebilirsiniz.
Uyku apnesi tanısı konulan yakınınıza yardımcı olmak da mümkündür. Eğer yakınınız uyku apnesi için kontrol edilebilen bir risk faktörü taşıyorsa, yakınınızı bu faktörü ortadan kaldıracak uygulamalara yönlendirebilirsiniz. Örneğin sigara içen yakınınıza, sigarayı bırakması konusunda destek olabilirsiniz. Aşırı kilolu olan birinin kilo vermesine yardımcı olarak uyku apnesi probleminden kurtulmasını sağlayabilirsiniz.
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi, uzman kadrosu ile uyku apnesi ve diğer pek çok hastalık için başarılı bir tedavi şansı sunar. Son teknoloji ile donatılan hastanede, uyku apnesinin tanısı gelişmiş yöntemlerle konulur. Hastanın tedavisi için hem medikal tedavi hem de yaşam tavsiyeleri verilerek, hastanın en kısa sürede iyileşmesi sağlanır.
