Bağımlılık Nasıl başlar? Nasıl Fark edilir? Neden Tekrarlar?

İncelenmiş İçerik Klinik Ekip Tarafından Onaylandı

Bu içerik Moodist Psikiyatri Hastanesi'nin psikiyatri, nöroloji ve psikoloji uzmanlarından oluşan klinik ekibi tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır. Güncel bilimsel literatür ile klinik pratiğe dayanmaktadır.

---

+8

Moodist Klinik Uzman Ekibi Psikiyatri · Nöroloji · Psikoloji

Güncel bilgi · 

Ekibimizi tanıyın →

Bağımlılık, kişide bir maddenin veya davranışın yarattığı etki nedeniyle kontrolü kaybetmesi durumuyla karakterize bir beyin hastalığıdır. Haz verici davranış ve maddelerin etkisiyle kişi tekrarlayan şekillerde süreci devam ettirme, doz arttırma ve yaşadığı etkilere karşı tolerans geliştirme hali yaşar. Yani bir maddeyi giderek artan doz ve aralıklarla kullansa da aynı etkiyi yaşamaz. Bir davranış olarak ise oyun oynama, alışveriş yapma ya da kumar oynama davranışını giderek artan sıklık ve miktarlarla gerçekleştirse ve hatta bunun sonucunda negatif sonuçlarla karşılaşsa bile kendisini durdurmakta zorlanır. Zamanla alınan haz azalır, yine de kişi bu kullanım ya da davranışa devam eder.

Merak, arkadaş çevresi, boşluk hissi, duygusal değişimlere zor adaptasyon, genetik faktörler ve stresten kaçma isteği gibi birçok nedenle kişi bağımlılık geliştirebilecek durumlarda kendisini bulabilir. Başlangıçta keyif amaçlı kullanılan madde veya davranış, zamanla kişinin kontrolünden çıkarak bir ihtiyaç haline gelir.  

Çevresi kişideki davranış değişikliklerini, verimliliğinin azalmasını, yoksunluk belirtileri ve ani duygu değişimlerini gözlemleyebilir. Bu yoksunluk belirtileri, alkol ya da maddeninin çeşit ve miktarına göre değişkenlik gösterebilir. Genellikle huzursuzluk, terleme, kas ağrıları, bulantı, uyku bozuklukları, nöbet, halüsinasyonlar, iştah değişiklikleri, titreme gibi bulgular gözlemlenebilir. Bunun dışında, kişi maddi sıkıntılar yaşamaya başlayabilir, daha şüpheci ve gergin olabilir, yalan söyleme, sürekli etraftan borç isteme gibi davranışlar sergileyebilir. Tüm zamanını madde, alkol veya davranışsal bağımlılığına ayırabilir ve bu nedenle ilişkileri bozulabilir. Bırakmak istese de bu çabaları sonuçsuz kalabilir.

Bağımlılıkta beyin ödül sistemi bozulmaktadır. Bağımlılık yapıcı maddeler veya davranışlar, beyindeki dopamin seviyesinde doğal olmayan artışlara neden olduğu için ödül merkezi yeniden yapılandırılır ve madde/davranış olmaksızın zevk almayı veya normal hissetmeyi zorlaştırır. Beynin ön bölgesi (karar verme merkezi) zayıfladığı için, kişi anlık yaşadığı haz duygusuna kapılır ve muhakeme yeteneği zayıflar. Bu saf bir iradesizlikten öte kimyasal yapıdaki değişimin etkisiyle gelişen bir beyin hastalığı haline gelir.

Zamanla beyin yapısındaki yapısal ve kimyasal değişiklikler, bağımlılığa zemin hazırlayan sosyal ve duygusal tetikleyiciler, yoksunlukla başa çıkmadaki zorluklar ve zihninde inandığı ‘bu sefer kontrol edebilirim’ veya ‘son bir kez daha alacağım’ gibi yanlış inançlar nedeniyle durum tekrarlayıcı bir hal alabilir.

Bağımlılık sadece fiziksel değil, psikolojik de bir süreçtir. Kişinin motivasyon ve tedavi arayışı yanı sıra çevreden aldığı destek, yargılayıcı ve suçlayıcı olmayan tutumlar, net sınırlar ve tıbbi ve psikolojik yardıma erişim tedavideki başarıda önemli rol oynamaktadır.

Tıpkı tansiyon ya da şeker hastalığı gibi kronik bir tedavi süreci gerekmektedir. Bu süreçte yol inişler ve çıkışlarla dolu olabilir. Zaman zaman kaymalar yaşanabilir. Önemli olan bu zorluklarda pes etmeden, vaz geçmeden doğru kaynaktan yardım almaya devam etmek ve tetikleyicileri net bir şekilde belirleyebilmektir. Her bireyin hikayesi, ihtiyaçları, altta yatan sıkıntıları farklı olduğu için bunlara yönelik bireyselleştirilmiş özgün ve bilimsel tedaviler ile durum kontrol altına alınabilmektedir. Burada hasta kadar ailesine ve çevresine de iş düşmekte ve bazı eğitim ve bilgilendirmeler yapılması önem taşımaktadır.

Bağımlılık tedavisinde, bireyin fiziksel arınması yani detoks süreci, psikolojik dayanıklılığının arttırılması, riskli durumların öğretilmesi, aşerme ile başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi, sosyal hayatın düzenlenmesi, altta yatan psikolojik durumların değerlendirilerek tedavisinin yapılması ve aile eğitim ve desteği gibi çok yönlü yaklaşımlar kritik öneme sahiptir. Bu yaklaşımlar sayesinde sürecin sürekli tekrarlamasının önüne geçmek ve sağlıklı ve verimli bir yaşam sürmek mümkündür.

Önceki Yazı

Borderline Kişilik Örgütlenmesinde Belirtiler Neden En Çok İlişkilerde Ortaya Çıkar?

Read More

Sonraki Yazı

Bağımlılık ve Psikolojik Dayanıklılık

Read More