Ergenlerle Sofrada İletişim Nasıl Olmalı?
- Ev
- Ergenlerle Sofrada İletişim Nasıl Olmalı?
Yazan: Klinik Psikolog Ayşe Topak
Birçok araştırma var, haftada en az 2-3 kez ailecek sofraya oturmak, sağlıklı zihinsel gelişim ve çocukluk depresyonu, yeme bozuklukları, madde kullanımı ve diğer zihinsel sağlık sorunları için daha düşük risklerle ilişkilendiriyor. Çocuk ve ergenlerle de iletişimi kuvvetlendirmenin bir yolu olarak da görülüyor. Ancak belli yaştaki ergenleri sofraya oturtsak da soru sorarak muhabbet açmak çok mümkün olmuyor. Okul nasıl geçti? sorusuna -iyi- gibi geçiştiren cevaplarla muhabbeti kısa kesebiliyorlar. Çocuklarla sofrada bir araya gelmişken direkt sorular sormadan iletişime geçmenin yolları nelerdir?
Sofrada geçirilen zaman, ailenin çocukla olan bağını güçlendirmek, güvenli bir iletişim ortamı sağlamak ve duygusal destek sunmak için çok değerli bir fırsat sunar. Ancak ergenlik dönemi, özellikle çocukların ailelerle açık bir şekilde iletişim kurma biçimlerini etkileyebilir. Bu dönemde, genellikle daha kapalı ve kendine dönük bir tavır sergileyen ergenlerle sağlıklı bir iletişim kurmak daha zor olabilir. Bu tür durumlarla başa çıkarken, doğrudan soru sormadan etkili bir iletişim kurmak için bazı bilimsel temellere dayanan stratejiler vardır.
1. Aktif Dinleme ve Empati Gösterme
Ergenlerle etkili iletişimin ilk adımı, aktif dinleme yapmaktır. Bu, onların söylediklerini sadece duymak değil, aynı zamanda anlamaya çalışmak anlamına gelir. Ergenlerin, duygusal olarak desteklendiğini hissetmeleri için önce onları dinlemeli ve anlamaya çalışmalısınız. Ancak bu süreçte soru sormak yerine, onların söylediklerine dikkatlice yanıt vererek duygu ve düşüncelerini yeniden ifade etmek de önemlidir.
Psikolojik danışmanlıkta ve çocuk psikolojisinde aktif dinleme, güvenli bağlanma ilişkileri kurma açısından temel bir yöntemdir. Bu yaklaşım, çocukların duygusal ifadelere daha açık olmalarına yardımcı olur ve aile içindeki duygusal zeka gelişimini destekler.
Nasıl yapılır?
- Çocuğun söylediklerini, doğru bir şekilde tekrar edin: “Demek ki bugün gerçekten zorlanmışsın.”
- Duygularını yargılamadan kabul edin ve empati gösterin: “Bunun seni zorlamış olması normal.”
2. Açık Uçlu Sorular Yerine Dolaylı Yöntemler
Ergenlerin çoğu, doğrudan sorulara cevap verirken zorlanabilir veya bu tür soruları geçiştirebilir. Bu noktada, açık uçlu sorular yerine dolaylı iletişim yolları kullanmak, onların rahatlamasına ve daha fazla içini dökmesine yardımcı olabilir. Bu yaklaşım, çocuğun doğrudan bir soruya vereceği kısa cevabı önler ve iletişimi daha doğal hale getirir.
Psiko-sosyal gelişim teorilerine göre çocuklar ve ergenler, içsel dünyalarına dair farkındalıkları geliştikçe, dolaylı ve etkileşimli iletişim yolları sayesinde daha sağlıklı duygusal ifadeler ortaya koyabilirler. Dolaylı iletişim, aynı zamanda ebeveyn-çocuk ilişkisinde daha az baskı yaratır, bu da daha etkili bir bağlanma sağlar.
Nasıl yapılır?
- Günlük aktiviteler üzerinden konuşmak: “Bugün okulda hangi aktiviteleri yaptınız?” gibi daha genel sorular yerine, onların ilgisini çekecek başka konularda doğal sohbetler açabilirsiniz.
- Güncel olaylar üzerinden iletişim kurmak: “Bu hafta okulda neler olup bitti?” ya da “Son zamanlarda okuduğun bir kitap var mı?” gibi daha evrensel ve kendilerini ifade edebilecekleri konulara yönelebilirsiniz.
3. Zamanla Bağ Kurma ve Ortak Aktivite
Aile içindeki sohbetlerin sınırlı olması, bazen ergenlerin sadece yemek sırasında değil, birlikte vakit geçirme fırsatlarını da engellemeleriyle ilgili olabilir. Ancak, ortak bir aktivite yapmak (örneğin, birlikte yemek hazırlamak, film izlemek veya dışarıda yürüyüş yapmak) iletişimi daha az resmi hale getirir ve sohbeti teşvik eder.
Ortak aktiviteler, aile içindeki bağlanmayı güçlendiren etkinliklerdir. Çocuk gelişimi araştırmalarına göre, birlikte geçirilen kaliteli zaman, ergenlerin duygusal zeka gelişimini ve sağlıklı sosyal becerilerini artırır. Ayrıca, bu tür etkinlikler, çocukların aileleriyle daha rahat konuşmalarını sağlar çünkü doğal bir bağ kurma fırsatı sunar.
Nasıl yapılır?
- Birlikte yemek pişirme veya yemek masasında birbirine yardım etme, sıradan bir konuşmanın doğal şekilde akmasına yardımcı olabilir.
- Birlikte bir oyun oynama veya dışarıda yürüyüş yapma, sohbeti başlatabilir.
4. Duygusal İfadenin Desteklenmesi
Sofrada, doğrudan soru sormadan, duygusal ifadeyi teşvik etmek için modelleme yapabilirsiniz. Bu, özellikle ergenlerin ve çocukların kendi duygularını daha açık ifade etmelerini sağlayan bir stratejidir.
Ergenlik dönemi, duygusal gelişimin hızlandığı bir süreçtir. Bu dönemde, çocukların duygusal ifadelerini desteklemek, psikolojik esneklik ve duygusal dayanıklılık geliştirmelerine yardımcı olabilir. Psikoterapi çalışmalarında da ebeveynlerin bu tür duygusal modeli önermeleri, çocukların duygusal farkındalıklarını artırmalarına katkı sağlar.
Nasıl yapılır?
- Kendi duygularınızı paylaşarak örnek olabilirsiniz: “Bugün biraz stresliydim çünkü… Ama bu konuda şöyle düşündüm…”
- Çocuğun hislerine saygı göstermek ve onları dile getirmelerini teşvik etmek: “Görünüşe göre bir şeyler seni üzüyor gibi. Eğer konuşmak istersen, buradayım.”
5. Ailedeki Diğer Bireylerle Etkileşimi Teşvik Etmek
Bazen, ergenler belirli bir aile üyesiyle daha kolay iletişim kurabilir. Çocuklar ve ergenler, bazen anne ya da babaları yerine, kardeşler, büyükanne-büyükbaba gibi diğer aile üyeleriyle daha açık olabilirler. Aile içinde iletişim ağlarını genişletmek, ergenin farklı açılardan duygusal destek almasına imkan verir.
Sosyal destek teorisine göre, çocuğun hayatındaki birden fazla güvenli ilişki kaynağı, onun psikolojik esnekliğini ve stresle başa çıkma becerilerini artırır. Ailedeki diğer bireyler de çocuğun güvenli bağlanma ilişkilerini güçlendirebilir.
Nasıl yapılır?
- Kardeşlerle ya da diğer aile üyeleriyle olan etkileşimleri artırmak.
- Aile toplantıları ya da dinamikleri hakkında açık bir şekilde konuşarak, herkesin fikirlerini özgürce ifade etmesine olanak sağlamak.
Özet
Ergenlerle sofrada etkili iletişim kurmanın anahtarı, doğrudan soru sormadan, onların kendilerini rahat hissetmelerini sağlayacak bir ortam yaratmaktır. Aktif dinleme, dolaylı sorular, duygusal ifade destekleme ve ortak zaman geçirme gibi stratejiler, çocukların aileleriyle daha sağlıklı ve güçlü bir bağ kurmalarına yardımcı olabilir. Bu süreçte, ebeveynlerin sabırlı olmaları, çocukların gelişim süreçlerini anlamaları ve onları yargılamadan kabul etmeleri gerekmektedir.
