Ses Kısıklığı Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

İncelenmiş İçerik Klinik Ekip Tarafından Onaylandı

Bu içerik Moodist Psikiyatri Hastanesi'nin psikiyatri, nöroloji ve psikoloji uzmanlarından oluşan klinik ekibi tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır. Güncel bilimsel literatür ile klinik pratiğe dayanmaktadır.

---

+8

Moodist Klinik Uzman Ekibi Psikiyatri · Nöroloji · Psikoloji

Güncel bilgi · 

Ekibimizi tanıyın →

Ses kısıklığı nedir neden olur?. Konuşurken sesinizin normalden daha kısık, boğuk, çatallı ya da zayıf çıktığını hissettiğiniz oldu mu? Ses kalitesinin, perdesinin veya yüksekliğinin kişinin yaşına, cinsiyetine ve sosyal çevresine kıyasla belirgin şekilde farklılaşması ses bozukluğu yani disfoni olarak adlandırılır. Günlük yaşamda sıklıkla karşılaştığımız ses kısıklığı yalnızca fiziksel bir rahatsızlık vermekle kalmaz; bireyin sosyal hayatını, iş performansını ve iletişim özgüvenini de doğrudan olumsuz etkiler. Kimi zaman işini yapamaz hale gelir, kimi zaman sesini duyuramaz ve yetersizlik hisseder. Çoğu zaman basit bir soğuk algınlığına bağlayıp geçtiğimiz bu durum, bazen de çok daha ciddi sağlık sorunlarının ilk habercisi olabilir.

Peki, sesimiz neden kısılır? Ne zaman evde dinlenmeli, ne zaman vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmalıyız? Bu yazımızda, ses kısıklığının sebeplerinden tanı süreçlerine, evde uygulanabilecek destekleyici yöntemlerden ses terapisi ve cerrahi seçeneklere kadar merak edilen tüm soruları adım adım inceliyoruz.

Ses Kısıklığı Nedir?

Ses kısıklığı tıbbi olarak disfoni olarak adlandırılmaktadır. Sesin normalden daha kaba, boğuk, çatallı, gergin, pürüzlü, zayıf çıkması; ses şiddetinin azalması ya da sesin normalden daha fazla efor ile üretilmesi ses kısıklığı kapsamında değerlendirilir.

Ses tellerimiz, tıpkı hassas bir enstrümanın telleri gibi çalışır. Ses, akciğerlerden gelen havanın ses tellerini titreştirmesiyle oluşur. Ses tellerinde meydana gelen en ufak bir ödem, tahriş veya yapısal değişiklik, ses tellerinin normal titreşimini etkileyerek ses kalitesinde bozulmaya ve ses kısıklığına yol açabilir.

Bu nedenle ses kısıklığı olduğunda ‘’geçer’’ diye beklemek yerine altta yatan problemin ne olduğunu bilmek oldukça önemlidir.

Bazen de ses kısıklığı çok önemli hastalıkların habercisi olabilir.

Ses Kısıklığının Belirtileri Nelerdir?

Sesteki İşitsel ve Niteliksel Değişimler

• Sesin çatallı, pürüzlü veya boğuk çıkması
• Ses perdesinde aniden yaşanan incelme, kalınlaşma veya ton kaymaları
• Konuşurken sesin aniden kesilmesi
• Fısıltılı/nefesli ses üretimi ve ses seviyesinin (şiddetinin) düşmesi
• Sesin giderek zayıflaması ve cılızlaşması
• Şarkı söylerken özellikle ince (tiz) seslerin çıkmaması
• Bazı durumlarda sesin tamamen kaybolması (afoni)

Konuşma Sırasında Yaşanan Zorluklar ve Performans Değişimleri

• Konuşmak için normalden fazla efor harcama ve zorlanma
• Konuşurken nefesin çabuk tükenmesi
• Sesin gün içerisinde değişkenlik göstermesi (özellikle sabahları daha belirgin ses kısıklığı)
• Uzun konuşmalarda sesin giderek kısılması ve yorulması

Boğazda Hissedilen Fiziksel Belirtiler

• Konuşma eylemi sırasında boğazda yorulma, ağrı veya boyun kaslarında gerginlik/sızı
• Boğazda kuruluk, batma, takılma veya yabancı cisim hissi
• Sık sık boğaz temizleme ihtiyacı
• Yutkunma sırasında zorlanma veya hafif ağrı

Ses Kısıklığı Neden Olur ? Ses Bozukluklarının Türleri ve Nedenleri

 Ses kısıklığı (disfoni) ve ses kalitesindeki bozulmalar, yalnızca basit bir soğuk algınlığının değil; gırtlağın yapısından sinir sistemine, psikolojik etkenlerden kas kullanım hatalarına kadar pek çok farklı faktörün sonucu olarak gelişebilir. Ses kısıklığı pek çok farklı nedenden kaynaklanabilir. Uzun süreli devam eden ses kısıklığında mutlaka bir Kulak Burun Boğaz (KBB) hekimine başvurmak gerekir. KBB hekiminin detaylıca değerlendirme yapması ses kısıklığının neyden kaynaklandığını anlamak açısından önemlidir. Ses kısıklığında tedavi protokolü altta yatan probleme göre şekillenmektedir.

1. Ses Bozukluklarının Türleri ve Belirtileri

• Ses Kalitesindeki Değişimler: Sesin normalden pürüzlü, boğuk, çatallı, fısıltılı bir hal alması durumudur.
• Rezonans Problemleri: Sesin ağız, burun ve boğaz boşluğunda yankılanırken dengesinin bozulmasıdır. Konuşurken sesin sanki burun tıkalıymış gibi çıkması veya aksine aşırı genizden gelmesi buna örnektir.
• Ses Perdesi Düzensizlikleri: Sesin kişinin yaşına ve cinsiyetine kıyasla sıra dışı şekilde ince (tiz) ya da kalın (bas) çıkması durumudur.
• Ses Seviyesi (Şiddet) Bozuklukları: Ses yüksekliğini ayarlamakta güçlük çekilmesidir. Sesin sürekli fısıltı seviyesinde kalması ya da ortam şartlarına uymayacak derecede yüksek çıkması şeklinde görülür.

2. Ses Kısıklığının Arkasında Yatan Temel Nedenler

Ses dokusundaki bozulmalar ve kısıklıklar, kaynağına göre farklı kategorilerde değerlendirilir:

1. Ses Tellerindeki Yapısal ve Dokusal Değişimler

Doğrudan ses teli üzerinde fiziksel bir lezyonun veya doku değişiminin bulunması halidir:

• İyi Huylu Dokular: Ses tellerinde zamanla oluşan nodüller (nasırlaşmış yapılar), polipler, kistler.
• Enfeksiyon ve İltihaplar: Soğuk algınlığı, grip gibi virüs kaynaklı durumlarda ses tellerinin şişmesi (akut veya kronik larenjit).
• Reinke Ödemi:Uzun süreli sigara kullanımına bağlı olarak ses tellerinin doku altında sıvı birikmesi ve sesin belirgin şekilde kalınlaşması durumu.
• Ses Teli Kanaması:Aşırı zorlanma, ani bağırma veya travma sonucu ses telindeki kılcal damarların çatlamasıyla oluşan kanama (vokal kord hemorajisi).
• Fiziksel Darbe ve Travmalar: Boyun bölgesine gelen darbeler veya ameliyat esnasında nefes borusuna tüp takılması (entübasyon) sonrası oluşan doku zedelenmeleri.
• Doğumsal Yapısal Farklılıklar: Doğum anından itibaren gırtlak veya ses teli yapısında var olan farklılıklar.
• Gırtlak Tümörleri: Ses tellerinde veya gırtlak bölgesinde gelişen, erken evredeki en belirgin belirtisi geçmeyen ses kısıklığı olan kitleler ve tümöral yapılar.
• Yaşa bağlı gelişen ses değişiklikleri: Yaşla birlikte ses tellerinin yapısında ve kas kitlesinde değişiklikler meydana gelebilir. Bazı kişilerde ses; daha zayıf, nefesli, titrek, düşük şiddette duyulur. Yaşlılığa bağlı oluşan ses kısıklığı presbifoni olarak adlandırılır.

1. Yanlış Ses Kullanımı ve Kas Zorlanmaları (Fonksiyonel Etkenler)

Ses tellerinde gözle görülür hiçbir yara veya hastalık olmamasına rağmen, ses mekanizmasının hatalı çalıştırılması durumudur:

• Kas Gerilim Disfonisi: Konuşma esnasında gırtlak ve boyun kaslarının farkında olmadan aşırı kasılması sonucu sesin çabucak yorulması ve kısılması.
• Hatalı Konuşma Alışkanlıkları: Alışkanlık gereği yüksek sesle konuşmak veya kendi doğal ses tonunu zorlayarak konuşmaya çalışmak.

1. Mide ve Solunum Yolu Kaynaklı Etkenler

Gırtlak dışındaki sistemik rahatsızlıkların sese yansımasıdır:

• Boğaz Reflüsü: Mide asidinin yukarı kaçarak ses tellerinde tahriş ve yanma oluşturmasıdır. Sık karşılaşılan gizli ses kısıklığı nedenlerindendir.
• Alerji ve Solunum Yolu Hastalıkları: Astım, kronik bronşit veya alerjik geniz akıntılarının ses tellerinde sürekli bir iritasyon yaratması.

1. Psikolojik Faktörler

Fiziksel hiçbir rahatsızlık bulunmamasına karşın yoğun stres, kaygı, duygusal travmalar veya baskılar nedeniyle sesin aniden kısılması ya da tamamen kaybolması durumudur.

1. Sinir Sistemi ve Genel Sağlık Sorunları

• Nörojenik Hasarlar: Ses tellerinin hareketini sağlayan sinirlerin tiroit cerrahisi, bazı boyun ameliyatları veya enfeksiyonlar sonrasında etkilenmesi, ses teli felcine yol açabilir. Bunun yanı sıra Parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalıklar ve inme sonrasında sinir sisteminin etkilenmesi de ses kalitesinde değişikliklere ve ses kısıklığına neden olabilir. Bu tür durumlar nörojenik kaynaklı ses bozuklukları arasında değerlendirilir.
• Hormonal ve Sistemik Durumlar: Tiroit bezinin az çalışması (hipotiroidi), hormonal dalgalanmalar veya romatizmal rahatsızlıkların ses kısıklığına yol açması.

Sonuç olarak Görüldüğü üzere ses çok farklı sebeplerden kaynaklı olabilir. Basit bir zorlanmadan reflüye, yanlış kas kullanımından sinirsel problemlere kadar geniş bir yelpazeden kaynaklanabilir.

Ses Kısıklığı Ne Zaman Tehlikeli Olabilir?

Her ses kısıklığı acil olmasa da mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Ancak bazı durumlarda beklemeden direkt doktora başvurmak gerekir.

Bu durumlar aşağıda belirtilmiştir.

• Ses kısıklığının düzelmemesi veya uzaması
• Nefes almada güçlük
• Boyunda kitle fark edilmesi
• Kanlı balgam
• Yutma güçlüğü
• Yutarken veya konuşurken belirgin ağrı
• Ani gelişen ciddi ses kaybı
• Boyun veya göğüs cerrahisi sonrasında başlayan ses problemi
• Entübasyon sonrasında devam eden belirgin ses değişikliği
• Sigara öyküsüyle birlikte devam eden ses kısıklığı

Güncel kılavuzlar, ses kısıklığı  2-3 haftada düzelmiyor veya belirgin şekilde iyileşmiyorsa ses tellerinin görüntülenmesini önermektedir.

Profesyonel ses kullanıcılarında, mesleki ses gereksinimleri nedeniyle değerlendirme daha erken dönemde yapılmalı ve daha yakından takip edilmelidir.

Ani Ses Kaybı Neden Önemlidir?

Bağırma, yüksek sesle şarkı söyleme veya yoğun ses kullanımının hemen ardından aniden ses kısıklığının meydana gelmesi dikkate alınmalıdır.

Bazı durumlarda ses tellerinde kanama meydana gelebilir. Bu durumun hızla değerlendirilmesi gerekir.

Ani ses kayıplarında sesi zorlayarak açmaya çalışmak doğru bir yöntem değildir.

Ses Kısıklığı İçin Hangi Doktora Gidilmelidir?

Ses kısıklığı için KBB hekimine ve özellikle ses alanında uzmanlaşmış bir hekime başvurmak gerekir.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalıyız?

Eğer ses kısıklığınız 2-3 haftadan uzun sürüyorsa, kendi kendine geçmesini beklemeden mutlaka bir KBB uzmanına muayene olmalı ve KBB hekiminin gerekli görmesi halinde bir Dil ve Konuşma Terapisti (DKT) desteği almalısınız.

Ses Kısıklığında Tanı Yöntemleri Nelerdir?

1. Detaylı Anamnez Alma

Hastadan detaylı öykü alınır. Ses kullanım alışkanlıklarını öğrenir. Hastanın mesleği, sigara kullanımı, beslenme alışkanlıkları ve şikayetin ne zaman başladığı ile ilgili detaylı sorular yöneltilir. Bu sorulara örnek aşağıda listelenmektedir:

• Ses değişikliği ne zamandır var?
• Aniden mi başladı, yavaş yavaş mı gelişti?
• Gün içinde değişiyor mu?
• Sabah mı akşam mı daha kötü?
• Konuşmakla artıyor mu?
• Mesleğiniz gereği yoğun ses kullanıyor musunuz?
• Bağırma veya yoğun ses kullanımı sonrasında mı başladı?
• Sigara kullanıyor musunuz?
• Yakın zamanda ameliyat geçirdiniz mi?
• Entübe oldunuz mu?
• Yutma veya solunum probleminiz var mı?
• Daha önce ses terapisi aldınız mı?

Bu ayrıntılar değerlendirmeyi yönlendirir.

2. Sesin Analizi

Ses analizi; sesin algısal analizi ve akustik analizini içerir. Algısal analizde hekim veya terapist hastanın sesini dinler ve problemin ne olduğunu anlamaya çalışır. Hastanın sesinde meydana gelen kısıklığın niteliğini değerlendirir.

Akustik analizde ise yazılım programları kullanarak hastanın sesini kaydeder ve analiz sonucunda sese ait bazı sayısal verilere ulaşır. Bu sayısal veriler hastanın ses bozukluğu hakkında hekime veya terapiste bilgi verir.

3. Laringeal Görüntüleme

KBB hekimi ses tellerini görüntülemek için fleksibl veya rijit endoskopik değerlendirme yapabilir. Ağız içinden (rijit) veya burun kanalı yoluyla (fleksibil) uygulanan optik sistemler yardımıyla, hastadan belirli frekans ve sürelerde sesler çıkarması istenerek ses telleri dinamik olarak görüntülenir. Bazı hastalarda vokal foldların yalnızca anatomik görünümünü değil, titreşim özelliklerini de ayrıntılı değerlendirmek gerekir. Videolaringostroboskopi (VLS), vokal fold titreşimlerinin değerlendirilmesinde kullanılabilen en değerli araçlardan biridir. VLS ile yapılan değerlendirmede ses tellerinin yapısına, kapanma paternine, dalgalanma biçimine, titreşimine ve amplitüdüne bakılır. Özellikle profesyonel ses kullanıcılarında veya daha ayrıntılı ses değerlendirmesi gereken hastalarda önemli bilgiler sağlayabilir. VLS, ses teli titreşim fonksiyonlarının ve fonksiyonel/organik ses bozukluklarının değerlendirilmesinde klinik altın standart kabul edilmektedir.

Dil ve Konuşma Terapisi Ses Değerlendirmesinde Ne Yapar ?

Dil ve Konuşma Terapisti hastanın ses kısıklığını bütüncül olarak değerlendirir.

Değerlendirmede;

• ses kalitesi,
• ses şiddeti,
• perde,
• solunum ve ses koordinasyonu,
• konuşma sırasındaki efor,
• rezonans,
• ses dayanıklılığı,
• kişinin günlük ses kullanım alışkanlıkları

incelenebilir.

Bu değerlendirmeye ek olarak hastanın sesinin akustik ve algısal olarak analiz eder. Ayrıca belirli öz değerlendirme araçlarından faydalanarak hastanın sesi hakkındaki algısını öğrenmeyi amaçlar.

Öncelikle bir KBB hekiminin muayene etmesi ve DKT’ye yönlendirme yapması gerekir. Tanı koymada laringoskopik değerlendirme altın standarttır.

Ses Kısıklığına Ne İyi Gelir? Evde Alınabilecek Önlemler

Ses kısıklığına neyin iyi gelebileceği altta yatan sebeplere göre değişkenlik gösterebilir.

Bazı durumlarda cerrahi veya ses terapisi şarttır fakat genel ses sağlığı için aşağıdaki önerilere uyulabilir.

Yeterli Sıvı Tüketimi

Vücudun yeterli hidrasyonu ses telleri açısından çok önemlidir.

Gün boyunca düzenli su tüketmek, özellikle yoğun ses kullanan kişilerde ses hijyeninin temel parçalarından biridir.

Ses tellerinin yeterli düzeyde nemli olması, fonasyon sırasında daha sağlıklı ve verimli bir şekilde titreşmelerine ve kapanmalarına katkı sağlar.

Ancak su içmek tek başına nodülü, polibi, paraliziyi veya başka bir laringeal hastalığı tedavi etmez.

Sesi Gereksiz Zorlamamak

Sesiniz belirgin şekilde kısıksa uzun telefon görüşmeleri yapmak, bağırmak veya gürültülü ortamlarda sesi yükseltmemek faydalı olacaktır.

Fısıldamak İyi Bir Yöntem Değildir

Ses kısıldığında hastaların sık yaptığı hatalardan biri ise fısıldamaktır.

Fısıldamak her zaman “ses istirahati” anlamına gelmez ve bazı fısıltı biçimleri laringeal kaslarda gereksiz gerginliğe neden olabilir.

Bu nedenle sesinizi zorlamadan, rahat bir şiddette ve gerektiği kadar konuşmak genellikle daha uygun bir yaklaşımdır.

Gürültülü Ortamlarda Konuşmayın

Restoran, düğün, konser veya kalabalık ortamlarda kişi farkında olmadan gürültüyü bastırmak adına ses şiddetini artırır.

Bu durum saatler sürdüğünde ses yükü belirgin biçimde artabilir.

Yoğun ses kullanan kişilerde mümkün olduğunca iletişim mesafesini azaltmak veya gürültülü ortamlarda mikrofon kullanmak faydalı olabilir.

Sigara Kullanmayın

Sigara ses tellerini doğrudan irrite eder ve çok sayıda laringeal hastalık açısından önemli bir risk faktörüdür.

Pasif sigara dumanından da mümkün olduğunca uzak durmak gerekir.

Sürekli Boğaz Temizlemekten Kaçının

Sık sık ve kuvvetli biçimde boğaz temizlemek vokal foldların birbirine sert temasını artırabilir.

Özellikle kronik boğaz temizleme alışkanlığı olan hastalarda bunun altında yatan nedenin değerlendirilmesi önemlidir.

 Ses Molaları Verin

Sesi yoğun kullanan kişiler için gün boyunca ara ara sesi dinlendirmek yararlı olabilir.

Uzun konuşmaların ardından ses molası vermek ses yükünü azaltabilir.

Ses Kısıklığında Yapılmaması Gerekenler Nelerdir?

Ses kısıklığı yaşayan hastalarda en sık gördüğümüz hatalardan bazıları şunlardır:

• Ses kısıklığına rağmen bağırmaya devam etmek
• Sürekli fısıldamak
• Nedeni araştırılmadan uzun süre ilaç kullanmak
• İnternetten bulunan rastgele ses egzersizlerini uygulamak
• Şarkı söyleyerek sesi “açmaya” çalışmak
• Sürekli boğaz temizlemek
• Ses dinlensin diye günlerce tamamen sessiz kalmak
• Uzun süren ses kısıklığını yalnızca reflüye bağlamak
• KBB değerlendirmesi olmadan doğrudan ses terapisine başlamak

İnternette bulunan ses egzersizleri herkese uygun değildir.

Bir hastaya iyi gelen egzersiz başka bir hastanın problemine uygun olmayabilir. Vokal fold paralizisi, kas gerilim disfonisi, nodül veya nörolojik ses bozukluğu aynı terapi protokolüyle ele alınmaz.

Her terapi bireye özgüdür.

Ses Kısıklığında Antibiyotik Kullanılır mı?

Her ses kısıklığında antibiyotik kullanılması gerekmez.

Güncel klinik kılavuzlarda ses kısıklığı için rutin antibiyotik kullanımı önerilmemektedir.

İlaç gerekip gerekmediğine hastanın değerlendirilmesinden sonra hekim karar vermelidir.

 Ses Kısıklığı Nasıl Tedavi Edilir?

 Ses kısıklığında tek bir tedavi yöntemi yoktur.

Tedavi altta yatan probleme göre;

• takip,
• ses kullanımının düzenlenmesi,
• ses terapisi,
• medikal tedavi,
• enjeksiyon uygulamaları,
• cerrahi tedavi

gibi farklı seçenekleri içerebilir.

Ses Terapisi

Ses terapisi, uygun hastalarda ses üretiminin daha verimli ve daha az eforla gerçekleştirilmesini hedefleyen kişiye özel bir terapi sürecidir. Temel amaç yalnızca sesi “düzeltmek” değil; ses üretimi sırasında ortaya çıkan gereksiz eforu azaltmak, ses tellerinin daha uygun şekilde titreşmesini desteklemek ve kişinin günlük yaşamda sürdürülebilir bir ses kullanımı geliştirmesini sağlamaktır.

Ses terapisine başlamadan önce altta yatan sebep belirlenmelidir. KBB hekimi hastayı detaylıca değerlendirdikten sonra gerekli görmesi halinde DKT’ye yönlendirir. Ses terapisinin içeriği, hastanın tanısına, ses kullanım alışkanlıklarına, mesleğine ve günlük yaşamda karşılaştığı ses yüküne göre değişir. Terapide yalnızca birkaç “ses egzersizi” yapılmaz.

Dil ve Konuşma Terapisti değerlendirme sırasında yalnızca sesin kısık olup olmadığına bakmaz. Sesin kalitesi, şiddeti, perdesi, nefes desteği, konuşma sırasında oluşan efor, rezonans, ses dayanıklılığı ve boyun-gırtlak çevresindeki kas kullanım örüntüsü birlikte değerlendirilir.

Terapi sürecinde hastanın ihtiyacına göre farklı tekniklerden yararlanılabilir.

Ses terapisi her hastada aynı şekilde uygulanmaz. Örneğin vokal fold nodülü bulunan bir öğretmenin terapi hedefleri ile vokal fold paralizisi bulunan bir hastanın ya da Parkinson hastalığına bağlı ses şiddeti azalmış bir kişinin terapi programı birbirinden farklıdır.

Bu nedenle ses terapisinde önemli olan, belirli egzersizleri herkese uygulamak değil, ses bozukluğunun altında yatan mekanizmaya uygun yöntemi seçmektir.

Terapi sürecinde hastaya yalnızca seans sırasında daha iyi bir ses üretmek öğretilmez. Asıl hedef, elde edilen sesin günlük yaşama taşınmasıdır. Telefonla konuşurken, toplantıda, derste, sosyal ortamda veya uzun süre konuşmayı gerektiren durumlarda kişinin yeni ses kullanımını sürdürebilmesi hedeflenir.

Ses terapisi özellikle fonksiyonel ses bozukluklarında temel tedavi seçeneklerinden biridir. Bazı yapısal veya nörolojik ses bozukluklarında ise medikal ya da cerrahi tedavinin yanında destekleyici ve tamamlayıcı bir rol üstlenebilir.

Ses Terapisinde Hangi Teknikler Kullanılabilir?

Hastanın tanısına ve değerlendirme sonuçlarına göre farklı yöntemlerden yararlanılabilir.

Bunlar arasında;

• rezonant ses terapisi yaklaşımları,
• yarı tıkalı ses yolu egzersizleri,
• akış temelli fonasyon çalışmaları,
• kolay ses başlangıcı çalışmaları,
• gerektiğinde manuel laringeal teknikler

yer alabilir.

Buradaki önemli nokta, egzersizin tanıya göre seçilmesidir.

Ses terapisinin amacı mümkün olduğunca çok egzersiz yaptırmak değil, kişinin ses problemini oluşturan mekanizmaya en uygun müdahaleyi seçmektir.

Cerrahi Tedavi

Bazı ses problemlerinde cerrahi tedavi gerekebilir.

Örneğin;

• Bazı benign vokal fold lezyonları,
• glottik kapanma problemleri,
• malignite şüphesi taşıyan lezyonlar

cerrahi açıdan değerlendirilebilir.

Cerrahi gereken hastalarda mutlaka ameliyat öncesi veya sonrasında ses terapisi tedavi programına dahil edilmelidir.

Ses Terapisinin Diğer Kullanım Alanları

Ses terapisi yalnızca ses kısıklığı bulunan kişilerde uygulanmaz.

Transgender ve cinsiyet çeşitliliğine sahip bireylerde sesin kişinin hedefleriyle daha uyumlu hale getirilmesine yönelik çalışmalar yapılabilir.

Bazı kronik öksürük tablolarında, laringeal hassasiyetin ve öksürük davranışının baskılanmasına yönelik terapötik yaklaşımlar kullanılabilir.

Nefes darlığı veya boğazda daralma hissi yaşayan bazı hastalarda, özellikle indüklenebilir laringeal obstrüksiyon gibi durumlarda solunum ve laringeal kontrol odaklı terapi programları planlanabilir.

Puberfoni (mutasyonel falsetto) durumunda, ergenlik sonrasında sesin beklenen şekilde kalınlaşmaması veya kişinin sürekli ince perdede konuşması halinde ses terapisi uygulanabilir.

Sık boğaz temizleme ve laringeal hipersensitivite durumlarında ise, boğaz temizleme davranışının azaltılması ve laringeal hassasiyetin yönetilmesine yönelik çalışmalar yapılabilir.

Ses Terapisi Ne Kadar Sürer?

 Ses terapisinin süresi için herkese uygulanabilecek sabit bir seans sayısı yoktur. Ortalama 8-12 seans sürmektedir. Fakat dirençli vakalarda bu süre uzayabilmektedir. Cerrahi gerektiren hastalarda ameliyat öncesi 4 seans ameliyat sonrası 4 seans şeklinde uygulanır. Mutasyonel Falsetto vakalarında ise bu süre ortalama 4 seans şeklindedir.

Süre;

• tanıya,
• problemin ne kadar zamandır devam ettiğine,
• kişinin ses kullanım yoğunluğuna,
• eşlik eden laringeal duruma,
• terapi hedeflerine,
• hastanın ev çalışmalarına uyumuna

göre değişebilir.

Klinik açıdan yalnızca seansta iyi bir ses elde etmek yeterli değildir.

Asıl hedef, kişinin terapi odasında öğrendiği yeni ses kullanımını telefon görüşmesinde, iş toplantısında, derste, sosyal ortamda ve yoğun konuşma gerektiren gerçek yaşam koşullarında sürdürebilmesidir.

Ses Kısıklığı Kaç Günde Geçer?

 Bu sorunun yanıtı altta yatan sebebe bağlıdır. Soğuk algınlığı veya sesi aşırı kullanmaya bağlı akut durumlarda ses kısıklığı birkaç gün içerisinde düzelebilir. Ancak ses kısıklığı uzadığında ‘’biraz daha bekleyelim geçer’’ düşüncesi doğru değildir.

2-3 haftadan uzun süren ses kısıklığında mutlaka bir KBB hekimine danışmak gerekir.

 Ses Kısıklığı Tekrarlar mı?

Evet bazı durumlarda tekrarlayabilir.

Özellikle ses kısıklığının sebebi geçici bir lezyon değil, kişinin sesi yoğun kullanmasından kaynaklanıyor ise tekrar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle ses terapisi sadece egzersiz vermekle kalmaz sesin yoğun ve yanlış kullanımını da ele alır böylece tekrarlamanın önüne geçilmiş olur.

Örneğin bir öğretmen terapi seansı içerisinde sesini düzgün kullanır fakat okula döndüğünde 8 saat ders vermenin ardından sesi tekrar kısılabilir.

Bu nedenle terapinin önemli bir bölümü günlük yaşamın da düzenlenmesidir.

 Çocuklarda Ses Kısıklığı

 Çocuklarda da ses kısıklığı görülebilir.

Sık bağıran, oyun sırasında yüksek ses kullanan veya gün boyunca sesini yoğun biçimde kullanan çocuklarda nodül ya da farklı ses teli hastalıkları görülebilir.

Ancak çocuğun sesinin yalnızca çok bağırdığı için kısıldığını varsaymak doğru değildir.

Uzun süren çocukluk çağı ses problemlerinin de KBB tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda ses terapisi bu yanlış kullanımların önüne geçmek açısından oldukça elzemdir.

Çocuklarda ses terapisi, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun, oyun temelli etkinliklerle planlanabilir.

Ailenin sürece katılması ve yapılanları günlük hayata aktarmada destek olması oldukça önemlidir.

Profesyonel Ses Kullanıcılarında Ses Kısıklığı

Şarkıcılar, oyuncular, öğretmenler, sunucular, eğitmenler, çağrı merkezi çalışanları avukatlar ve işi gereği yoğun konuşan kişiler profesyonel ses kullanıcısı olarak adlandırılır.

Profesyonel ses kullanıcılarının sesindeki en ufak bir değişiklik mesleğini icra etmesinin önünde oldukça büyük bir engel oluşturur.

Örneğin günlük konuşmada fark edilmeyen küçük bir ses kaybı, bir şarkıcıda tiz notalara çıkamama, bir öğretmende gün sonuna doğru sesin yorulması veya bir sunucuda sesin stabilitesini kaybetmesi şeklinde ortaya çıkabilir.

Profesyonel ses kullanıcılarında en sık görülen şikâyetler arasında;

• sesin gün içinde giderek yorulması,
• ses şiddetinde azalma,
• konuşurken veya şarkı söylerken daha fazla efor harcama,
• ses aralığında daralma,
• tiz veya pes seslere ulaşmada zorlanma,
• sesin çatallanması veya pürüzlü hale gelmesi,
• sık boğaz temizleme ihtiyacı,
• boyun ve gırtlak çevresinde gerginlik hissi,
• uzun süre konuşma sonrasında ses kalitesinde belirgin bozulma

yer alabilir.

Profesyonel ses kullanıcılarında temel sorun çoğu zaman yalnızca “çok konuşmak” değildir. Sesin nasıl kullanıldığı da en az kullanım süresi kadar önemlidir. Gürültülü ortamlarda sürekli yüksek sesle konuşmak, yeterli dinlenme olmadan arka arkaya uzun süre ses kullanmak, uygun olmayan ses perdesinde konuşmak veya şarkı söylemek, yorgunluğa rağmen sesini zorlamaya devam etmek vokal yükü artırabilir.

Bu sebeple değerlendirme esnasından sadece görüntüleme yapmak yeterli olmaz. Kişinin mesleki olarak sesi nasıl kullandığına da bakmak gerekir. Bir öğretmenin sınıf içinde yüksek sesle ve uzun süre konuşması ile bir şarkıcının farklı perde ve şiddetlerde ses üretme ihtiyacı aynı değildir.

Profesyonel ses kullanıcısında değerlendirme yalnızca “günlük konuşma sesi normal mi?” sorusuyla sınırlı olmamalıdır.

Değerlendirme şu başlıkları içerebilir:

• günlük toplam ses kullanım süresi,
• çalışma ortamındaki gürültü düzeyi,
• mikrofon veya ses yükseltici kullanımı,
• gün içinde sesin hangi saatlerde daha fazla bozulduğu,
• sesin hangi görevlerde zorlandığı,
• ses aralığı ve dayanıklılığı,
• konuşma ve performans sırasında oluşan efor,
• nefes ve ses koordinasyonu.

Profesyonel ses kullanıcılarında erken değerlendirme önemlidir. Çünkü kişi sesini kullanmaya devam etmek zorunda olduğu için küçük bir problem zamanla daha belirgin hale gelebilir veya kişi mevcut sorunu telafi etmek amacıyla aşırı kas gerginliği geliştirebilir.

Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır. Bazı hastalarda kısa süreli ses yükü düzenlemesi ve ses hijyeni yeterli olabilirken, bazı hastalarda ses terapisi, medikal tedavi veya cerrahi değerlendirme gerekebilir.

Ses terapisinde hedef sadece sesi ‘’normal’’ hale getirmek değildir. Kişinin günlük hayatta ve mesleğini icra ederken kullanabileceği en eforsuz, dayanıklı ve verimli sesi bulmaktır.

Terapi sırasında ayrıca kişinin gerçek çalışma ortamına yönelik stratejiler planlanabilir. Örneğin bir öğretmende sınıf içinde ses yükseltme ihtiyacını azaltmak için mikrofon kullanımını önermek, bir çağrı merkezi çalışanında ses molalarını düzenlemek veya bir şarkıcıda performans öncesi ve sonrası ses ısıtma veya soğutma egzersizleri vermek terapinin önemli bir parçası olabilir.

Profesyonel ses kullanıcılarında özellikle ani gelişen ses kaybı, belirgin ses aralığı kaybı veya performans sonrasında ortaya çıkan ciddi ses değişiklikleri geciktirilmeden değerlendirilmelidir. Bu grupta erken tanı, hem iyileşme sürecini hem de mesleki ses performansının korunmasını doğrudan etkileyebilir.

Profesyonel ses kullanıcılarında ses, mesleki performansın temel araçlarından biridir. Bu nedenle belirgin bir şikâyet olmasa dahi, ses tellerinin sağlığının korunması ve olası değişikliklerin erken dönemde fark edilebilmesi amacıyla belirli aralıklarla KBB hekimi tarafından değerlendirilmek önemlidir.

Ses Kısıklığında MR veya Tomografi Gerekir mi?

Her hastada gerekmez.

MR ve Tomografi birincil tanılama aracı değildir.

Fakat doktor bazı durumlarda ileri görüntüleme isteyebilir.

Örneğin vokal fold paralizisinin nedenini araştırmak, bir kitle veya lezyonu daha ayrıntılı değerlendirmek ya da çevre anatomik yapıların incelenmesi gerektiğinde BT veya MR kullanılabilir.

 Moodist Hastanesi’nde Ses Kısıklığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Moodist Hastanesi’nde ses problemi yaşayan hastanın değerlendirme ve terapi süreci, şikâyetin özelliklerine ve altta yatan nedene göre bireysel olarak planlanır.

1. Ses Terapisinde Değerlendirme

Ses terapisine uygun hastalar Uzman Dil ve Konuşma Terapisti tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Bu değerlendirmede sesin yalnızca nasıl duyulduğu değil, kişinin sesi nasıl ürettiği de incelenir.

Ses kalitesi, solunum, rezonans, ses şiddeti, perde, ses üretimi sırasında ortaya çıkan efor ve kişinin günlük ses kullanım özellikleri bütüncül olarak değerlendirilir.

Hastadan ses şikayetlerine yönelik detaylı bir öykü alınır. Bu öyküde ses kısıklığının ne zaman başladığı, mesleğini icra ederken sesini nasıl kullandığı, beslenme düzeni, uyku düzeni, ses kullanım davranışları gibi pek çok çeşitli sorular yer alır.

Hastaya ses değerlendirme protokolü uygulanır. Bu protokolde belli sesleri uzatması, belirli cümleleri okuması ve belirli bir pasajı okuması istenir. Bu sırada hastanın sesi algısal olarak dinlenir ve ses kısıklığının nasıl duyulduğu terapist tarafından belirlenir ve not edilir.

Bu protokol esnasında hastanın izni dahilinde ses ve video kaydı yapılır. Bu kayıt terapi bitiminde karşılaştırma yapılması açısından oldukça önemlidir.

Hastaya aerodinamik değerlendirme yapılarak belirli sesleri uzatması istenir. Aerodinamik ölçümler sayesinde normal ve patolojik fonasyon süreçleri hakkında önemli bilgilere ulaşılır.

Hastadan belirli ölçekler doldurması istenir. Bu ölçekler terapiste hastanın kendi sesine dair  algısı hakkında bilgi verir.

2. Kişiye Özel Terapi Planı

Ses kısıklığının nedeni belirlendikten sonra terapi planı oluşturulur.

Hastanın ihtiyacına göre süreç;

• ses hijyeni düzenlemeleri,
• ses terapisi,
• gerekli durumlarda KBB hekimine yönlendirme
• takip,

gibi farklı uygulamaları içerebilir.

Burada temel yaklaşım, her ses kısıklığını aynı şekilde ele almak yerine neden odaklı bir terapi planı oluşturmaktır.

3. Ses Terapisi Gereken Hastalarda Bireysel Program

Ses terapisi gereken hastalarda terapi programı hastanın tanısına ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre oluşturulur.

Değerlendirmenin ardından hastaya ses ısıtma egzersizleri verilir. Amaç sesini nasıl koruması gerektiğini hastaya öğretmektir.

Terapinin ilerleyen aşamalarında ise yoğun ses kullanımının ardından hastaya sesini nasıl soğutacağı öğretilir.

Hastanın ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilmiş ses hijyeni önerileri verilir.

Ardından hastanın ihtiyacına ve ses kısıklığının sebebine bağlı olarak bireyselleştirilmiş terapi teknikleri seçilerek hasta ile belirli egzersizler yapılır.

Hasta için en uygun teknik seçilir bazen birkaç farklı teknik kullanılabilir.

Öğretmen, şarkıcı, ofis çalışanı, Parkinson hastası veya vokal fold paralizisi bulunan bir hastanın aynı egzersiz programını uygulaması beklenmez.

Amaç, kişinin sesini günlük yaşam koşullarında daha rahat, ekonomik ve sürdürülebilir biçimde kullanabilmesini sağlamaktır.

Düzenli olarak hastaya verilen ev programı terapist tarafından kontrol edilir ve hasta istediği zaman terapiste ulaşım sağlayabilir.

4. Takip ve Yeniden Değerlendirme

Tedavinin başarısı yalnızca hastanın “sesim daha iyi” demesiyle değerlendirilmez.

Gerektiğinde ses özellikleri yeniden değerlendirilir ve KBB kontrolüyle laringeal bulgular takip edilir.

Özellikle cerrahi sonrası veya ses terapisi alan hastalarda disiplinler arası takip tedavinin önemli bir bölümünü oluşturabilir.

Ses terapisinde de amaç hastayı terapi programı bittikten sonra da belirli aralıklarla takip etmek ve ses probleminin devam etmediğini uzun dönem takiplerde görmektir.

Ses Kısıklığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

 Ses kısıklığında sıcak içecekler faydalı mı?

Ilık içecekler boğazda rahatlama hissi oluşturabilir ancak vokal fold üzerindeki nodül, polip veya paralizi gibi bir problemi tedavi etmez.

Bal ses kısıklığını geçirir mi?

Bal boğazda geçici rahatlama sağlayabilir ancak ses kısıklığının nedenine yönelik bir tedavi değildir.

Sesim kısıldığında hiç konuşmamalı mıyım?

Her ses kısıklığında mutlak ses istirahati gerekli değildir.

Önemli olan nedeni bilmektir. Bazı özel durumlarda hekim belirli süre ses istirahati önerebilir.

Fısıldamak sesi dinlendirir mi?

Her zaman değil.

Bazı kişiler fısıldarken laringeal kaslarını gereğinden fazla kullanabilir. Fısıldamak doğru yapılmadığında sese oldukça zarar verir. Bu nedenle uzun süre fısıldamak yerine sesi zorlamadan ve gereksiz konuşmayı azaltarak kullanmak daha uygun olabilir.

Ses egzersizlerini internetten yapabilir miyim?

Kesinlikle hayır.

Ses egzersizleri tanıya ve hastanın özelliklerine göre seçilmelidir.

Bir hastada yararlı olan egzersiz başka bir ses probleminde uygun olmayabilir. Özellikle devam eden bir ses kısıklığında önce larenks değerlendirilmelidir. Ardından dil ve konuşma terapisti ile uygun terapi programı planlanmalıdır.

Ses kısıklığı reflüden olabilir mi?

Olabilir; ancak her ses kısıklığı reflü kaynaklı değildir.

Özellikle uzun süren ses problemlerinde tanı konulmadan yalnızca reflü tedavisiyle ilerlemek altta yatan diğer nedenlerin gözden kaçmasına yol açabilir.

Ses kısıklığı kanser belirtisi midir?

Ses kısıklığının çok sayıda iyi huylu nedeni vardır ve her ses kısıklığı kanser anlamına gelmez.

Ancak özellikle sigara kullanan kişilerde uzun süre devam eden ses değişiklikleri mutlaka değerlendirilmelidir.

Bazı durumlarda ses kısıklığı kanserin ilk belirtisi olabilmektedir.

Ses teli nodülü ameliyatsız geçer mi?

Evet. Ses teli nodüllerinin birincil tedavisi ses terapisidir. Doğru ses kullanım teknikleri öğrenildiğinde ve sesin yoğun kullanımı ortadan kaldırıldığında nodüller büyük oranda küçülür veya tamamen kaybolur.

Ses terapisi gerçekten işe yarar mı?

Bu, hastalığın türüne bağlıdır. Bazı fonksiyonel ses bozukluklarında ses terapisi temel tedavi yöntemlerinden biridir. Bazı yapısal veya nörolojik problemlerde ise medikal veya cerrahi tedavinin yanında uygulanabilir.

Eğer doktorunuz ses terapisinden fayda göreceğinizi söylemişse ve tedavinizde birincil basamak ses terapisi ise ses terapisi sesi iyileştirmede oldukça güçlü bir araçtır.

 Ses terapisine başlamadan önce KBB’ye gitmek gerekir mi?

Evet. Ses kısıklığında altta yatan problemin belirlenebilmesi için larenksin değerlendirilmesi önemlidir. Güncel klinik kılavuzlar da ses terapisi öncesinde diagnostik laringoskopi yapılmasını önermektedir.

Sonuç

Ses kısıklığı çok yaygın bir şikâyet olmakla birlikte tek bir nedene bağlı değildir.

Enfeksiyon veya kısa süreli ses yüklenmesi gibi geçici durumların yanı sıra ses teli nodülü, polip, kist, kas gerilim disfonisi, vokal fold paralizisi, nörolojik hastalıklar ve daha nadiren ciddi laringeal hastalıklar da ses değişikliğine yol açabilir.

Bu nedenle uzun süren veya sık tekrarlayan ses kısıklığında yalnızca sesi dinlendirmek, bitki çayı içmek ya da nedeni bilinmeden ilaç kullanmak yerine ses probleminin kaynağını belirlemek gerekir.

Özellikle 2-3 haftayı aşan, giderek artan veya nefes alma, yutma, boyunda kitle, kanama gibi ek belirtilerle birlikte görülen ses kısıklığında KBB değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Doğru tanı sonrasında gerekli durumlarda KBB hekimi ve ses alanında çalışan Dil ve Konuşma Terapistinin birlikte planladığı kişiye özel tedaviyle sesin daha sağlıklı, rahat ve verimli kullanılmasına yönelik bir yol haritası oluşturulabilir.

Önceki Yazı

Dissosiyatif Amnezi Nedir ve Neden Aniden Ortaya Çıkar?

Read More

Sonraki Yazı

Psikiyatrik Tedavi Ne Kadar Sürer? Evreler, İlacın Etkisi ve Erken Bırakmanın Riski

Read More