Bağımlılık Tedavisinde Başarının Anahtarı: 12 Haftalık Kişiselleştirilmiş İyileştirme Programı

İncelenmiş İçerik Klinik Ekip Tarafından Onaylandı

Bu içerik Moodist Psikiyatri Hastanesi'nin psikiyatri, nöroloji ve psikoloji uzmanlarından oluşan klinik ekibi tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır. Güncel bilimsel literatür ile klinik pratiğe dayanmaktadır.

---

+8

Moodist Klinik Uzman Ekibi Psikiyatri · Nöroloji · Psikoloji

Güncel bilgi · 

Ekibimizi tanıyın →

Bağımlılık tedavisinde başarının anahtarı, 12 haftalık kişileştirilmiş tedavi protokolü uygulamakla mümkündür. Önce bağımlılığın ne olduğunu, niye olduğunu kısa hatırlamak gerekir. Bağımlılık, iradenin haricinde; beynin ödül, karar alma ve hafıza mekanizmalarını doğrudan etkileyen biyopsikososyal bir hastalıktır. Dolayısıyla bağımlılık tedavisi de farklı yaklaşımlarla ele alınmalıdır.

Bilimsel araştırmalar şunu gösteriyor ki; kısa süreli arınma (detoks) süreçlerinin yeterli olmadığını; en az 12 haftaya yayılan nüks (tekrar başlama) riskini ciddi oranda düşürdüğünü gösteriyor.

Prof. Dr. Kültegin Ögel öncülüğünde geliştirilen 12 Haftalık Kişiselleştirilmiş İyileşme Programı, kişiye özel, çok katmanlı ve kalıcı bir iyileşme yol haritası sunar. Program içerisinde 20 günlük yatarak tedavi sunar.

1. Aşama: 20 Günlük Yatarak Tedavi ve Arınma

Tedavide ilk adım, vücudun maddeden güvenli bir biçimde temizlendiği 20 günlük yatış sürecidir. Ancak bu evre yalnızca fiziksel bir arınmadan ibaret değildir.

Yatış sürecinde hastanın bilişsel profilini ve bağımlılığın şiddetini anlamak üzere kapsamlı nöropsikolojik değerlendirmeler yapılır:

• Bağımlılığın şiddetini anlamak için nöropsikolojik testler uygulanır. Böylece hastanın hangi bağımlılık grubunda (bilişsel, duygusal ya da dürtüsel) olduğunu belirleyebiliyoruz.

• Londra kulesi, Nöropsikolojik testler, planlama, problem çözme ve dürtü kontrolü gibi yürütücü işlevleri ölçer.

• Bağımlılık Tipi Tespiti ile hastanın bağımlılık mekanizmasının bilişsel, duygusal ya da dürtüsel ağırlıklı olup olmadığı netleştirilir.

Bu testler, hastaya “herkese uygulanan genel bir tedavi” yerine tamamen kendi nörolojik ve psikolojik dinamiklerine uygun bir yol haritası çizilmesini sağlar.

2. Kişiye Özel Tedavi Yöntemleri

Test sonuçlarını baz alarak kişiye özgü bir tedavi planı çıkarılır:

• tDCS (Transkraniyal Doğru Akım Uyarımı): Beynin bağımlılıkla ilgili bölgelerine düşük akımlı elektriksel uyarım verilerek maddeye yönelik şiddetli arzu (craving) baskılanır.

• Ketamin İnfüzyon Tedavisi: Özellikle alkol bağımlılığı ve diğer uyarıcı bağımlılıklarına eşlik eden dirençli depresyon tablosunu kırmak ve beynin nöroplastisitesini (yeniden yapılanma kapasitesini) desteklemek için uygulanır.

• Bilişsel Rehabilitasyon: Bağımlılık sürecinde zarar gören odaklanma, hafıza ve karar alma becerilerini güçlendirmeyi hedefler.

3. Çok Yönlü İyileşme Ekosistemi

Medikal tedavilerin etkinliği, sosyal ve psikolojik müdahalelerle desteklendiğinde kalıcı hale gelir. Süreç boyunca hastaya ve çevresine kesintisiz bir destek ağı eşlik eder:

• Bireysel Terapiler: Psikiyatrist ve uzman klinik psikologlarla yapılan düzenli seanslar.

• Aile Danışmanlığı: Bağımlılığın bir “aile hastalığı” olduğu gerçeğinden hareketle, aile dinamiklerini düzenleyen ve yakınları sürece doğru şekilde dahil eden görüşmeler.

• İyileşme Danışmanlığı: Kendi bağımlılık sürecini geride bırakmış deneyimli danışmanlarla yapılan motivasyon görüşmeleri.

• Terapötik Aktiviteler: Grup terapileri, sanat terapisi ve günlük yaşam işlevselliğini yeniden kazandıran aktiviteler.

4. Ayaktan Takip

Bağımlılık tedavisinde en kritik dönem ayaktan takiptir. Hastanın güvenli klinik ortamdan gerçek hayata döndüğü ilk haftalardır. Bu nedenle protokolümüz 20 günlük hastane yatışıyla sınırlı kalmaz; taburculuk sonrası süreç toplamda 12 haftaya tamamlanacak şekilde ayaktan kontroller ve yapılandırılmış takip programıyla sürdürülür.

Amaç; kişinin sosyal, mesleki ve ailevi hayatına uyum sağlarken tetikleyicilerle başa çıkmasını sağlamak ve tekrar başlama ihtimalini minimuma indirmektir.

UYGULAMALAR HAKKINDA BİLGİLER

 tDCS

tDCS (Transkraniyal Doğru Akım Stimülasyonu), bağımlılıkta istek (craving) düzeylerini azaltmak amacıyla kullanılır. Özellikle prefrontal korteksin (özellikle sol DLPFC’nin) uyarılmasının craving üzerinde anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir.

Öte yandan tDCS, emosyonel grupta da kullanılmaktadır. tDCS; depresyon ve anksiyete bozukluklarında non-invaziv, nöromodülatif bir tedavi seçeneği olarak kullanılmaktadır. Majör depresyonda tDCS; sol dorsolateral prefrontal korteks (DLPFC) bölgenin aktivitesini artırarak duygudurumun iyileşmesini ve bilişsel kontrolün güçlenmesini sağlar.

Anksiyete bozukluklarında tDCS; özellikle sağ DLPFC ya da ventromedial prefrontal korteksi hedefleyerek duygusal regülasyonu ve korku devresinin modülasyonunu destekler.

Ketamin infüzyonu

Ketamin, NMDA reseptör antagonisti olarak çalışır ve glutamaterjik sistem üzerinden etki eder. Bu sayede bağımlılıklarda:

• Craving (madde isteğini) azaltılabilir
• Nöroplastisiteyi artırarak öğrenme ve davranış değişimi kolaylaştırılabilir
• Depresif semptomlara eşlik eden bağımlılıkta iyileşme hızlanabilir

Alkol Bağımlılığında; ayık süreyi uzatır, nüks oranını ve Craving düzeyini azaltır. Kokain bağımlılığında; Craving’i azaltma, kaçınma davranışlarını artırma, bağımlılıkla ilgili düşünce kalıplarını esnetme gibi etkileri bildirilmiştir.

Bağımlılıkta bilişsel rehabilitasyon

Kronik alkol veya madde kullanımı; seçici dikkat, sürdürülmüş dikkat, çalışma belleği, öğrenme ve kısa süreli hafıza gibi işlevleri bozar. Bu bozulmalar, tedaviye uyumu azaltır, nüks riskini artırır ve günlük işlevselliği düşürür. Bilişsel rehabilitasyonun dikkat ve hafıza üstüne etkileri:

• Bağımlı bireylerde reaksiyon süresini azaltır, dikkat süresini artırır. Klinik çalışmalarda tedavinin ardından dikkat görevlerinde performansın belirgin biçimde arttığı bulunmuştur.
• İşleyen bellek kapasitesi, kısa süreli bellek ve öğrenme hızı artar.

Bağımlılıkta yürütücü işlevler de bozulur. Yürütücü işlevler; planlama, problem çözme, bilişsel esneklik, tepki inhibisyonu, karar verme gibi amaçlı davranışı düzenleyen ve kontrol eden üst düzey bilişsel becerilerdir. Bilişsel rehabilitasyon aşağıdaki alanlarda pozitif etki sağlar:

• Planlama ve Problem Çözme
• Tepki İnhibisyonu (dürtü kontrolü)
• Bilişsel Esneklik ve Güncelleme

PSİKOTERAPİ GÖRÜŞME BAŞLIKLARI

 Psikologlar tarafından yapılan psikoterapi görüşmeleri yapılandırılmış bir uygulama rehberi eşliğinde yürütülmektedir. Aşağıda konu başlıkları verilmiştir.

1. Kapsamlı Bağımlılık Değerlendirmesi
2. Başlama, düzenli kullanıma geçiş ve sürdürme dönemlerinin gözden geçirilmesi
3. Bağımlılığın hayata etkisi ve aile ilişkileri üstünde çalışma
4. Değişimin önemi
5. Değişime hazırlık
6. Güçlü ve zayıf yanların ile değişmesi/güçlendirilmesi gereken yanlar
7. İyileşmek için değişmek gerek
8. BİP + Sınıflandırma
9. Kayma dönemleri
10. Riskli durumlar ve riskli durumlarla başa çıkma
11. Arkadaş ilişkileri
12. İstekle başa çıkma
13. Düşünce tuzakları
14. Yaşamı düzenleme

18. Acil durumlar ve başa çıkma yolları
19. Israrlarla başa çıkmak
20. Duygu, düşünce ve davranışlar
21. Şartlanmalar
22. Tüm bağımlılık yapan maddelerden sakınmak
23. Kendini geliştirmek
24. İnaktivasyon X Tükenmişlik

Sıkça Sorulan Sorular

1- Bağımlılık tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi 3 temel ayaktan oluşur: İlk aşama tıbbi destek (detoksifikasyon/arınma), ikinci aşama psikolojik destek (terapiler) ve üçüncü aşama sosyal uyum sürecidir.

2- Tedavi ne kadar sürer?

Arınma süreci 12 hafta sürer, ancak psikoterapi ve takip süreci kişinin durumuna göre aylar veya yıllar sürebilir.

3- Bağımlılık tedavisi için ne yapılmalı?

Bağımlılık tedavisinde nüks riskini düşürmek için öncelikle 20 günlük detoks ve nöropsikolojik testlerle hastaya özel ihtiyaçlar belirlenmeli, ardından süreç en az 12 haftayı kapsayacak şekilde planlanmalıdır. Kalıcı iyileşme; tDCS veya bilişsel rehabilitasyon gibi hedefe yönelik medikal yöntemlerin terapi, aile danışmanlığı ve taburculuk sonrası ayaktan takip sistemiyle kesintisiz desteklenmesiyle sağlanır.

4- Bağımlılık kriterleri nelerdir?

Tıbbi tanı sistemlerinde (özellikle DSM-5 standardında) madde kullanım bozukluğu ya da genel bağımlılık tanısı, son 12 ay içinde aşağıdaki 11 kriterden en az ikisinin görülmesiyle konur.

Bu kriterler 4 ana grupta toplanır:

1. Kontrol Kaybı (Dürtüsel Boyut)

• Planlanandan Fazla Kullanım: Madde veya davranışın, niyetlenilenden daha yüksek miktarlarda veya daha uzun süre sürdürülmesi.

• Bırakma/Azaltma İsteğinin Başarısız Olması: Kullanımı kontrol altına almak veya sonlandırmak için tekrarlayan, sonuçsuz çabalar.

• Aşırı Zaman Harcama: Maddeyi temin etmek, kullanmak ya da etkilerinden kurtulmak (akşamdan kalmalık vb.) için günün büyük bir kısmını harcamak.

• Aşerme (Craving): Maddeyi veya davranışı gerçekleştirmeye yönelik engellenemez, yoğun bir arzu ve dürtü hissetmek.

2. Sosyal ve İşlevsel Bozulma

• Temel Sorumlulukların Aksaması: İş, okul veya ev hayatındaki temel yükümlülüklerin yerine getirilememesi.

• İlişki Problemlerine Rağmen Devam Etme: Madde veya eylem nedeniyle ortaya çıkan/kötüleşen sosyal ve ailevi sorunlara rağmen kullanıma devam etmek.

• Aktivitelerden Vazgeçme: Madde kullanımı sebebiyle önemli sosyal, mesleki veya rekreasyonel (hobi, spor) faaliyetlerin bırakılması veya azaltılması.

3. Riskli Kullanım

• Tehlikeli Durumlarda Kullanım: Fiziksel olarak açık tehlike yaratan durumlarda dahi kullanımı sürdürmek (örneğin araç kullanırken veya makine başında).

• Fiziksel/Ruhsal Zarara Rağmen Devam Etme: Ortaya çıkan ya da tetiklenen kalıcı fiziksel (karaciğer, kalp vb.) veya psikolojik sorunların (depresyon, anksiyete vb.) bilinmesine karşın bırakmamak.

4. Biyolojik/Farmakolojik Belirtiler

• Tolerans Gelişimi: İstenen aynı etkiyi elde edebilmek için kullanılan miktarın belirgin şekilde artırılması gerekmesi ya da aynı miktarla aynı etkinin alınamaması.

• Yoksunluk Belirtileri: Madde kesildiğinde veya dozu azaltıldığında fiziksel/ruhsal sıkıntıların ortaya çıkması ve bu sıkıntıları dindirmek için tekrar kullanıma yönelmek.

5– Bağımlılıktan Nasıl Kurtulunur?

• En Az 12 Haftalık Bir Takip Sürecine Bağlı Kalınmalı: 12 haftanın altındaki tedavilerde tekrar başlama riski çok yüksektir; en az 3 ay süren takip kalıcı iyileşmeyi sağlar.

• 20 Günlük Yatarak Detoks ile Başlanmalı: İlk 20 günde hastanede yatarak vücudun maddeden güvenle arındırılması ve tıbbi stabilizasyonunun sağlanması gerekir.

• Objektif Testlerle Profil Belirlenmeli: Londra Kulesi Testi gibi nöropsikolojik değerlendirmeler yapılarak bağımlılığın niteliği (dürtüsel, duygusal veya bilişsel) tespit edilmelidir.

6-Neden Moodist bağımlılık Tedavi Programı?

Kişiye özgü bir programdır.

Her bağımlı kişi aynı değildir. Araştırmalarımıza göre farklı gruplara yarılmakta, bu nedenle farklı tedavilerin uygulanması gerekmektedir.

Farklı tedavi modaliteleri birlikte uygulanır.

Bağımlılık, çok boyutlu bir hastalıktır. Psikolojik, biyolojik, fiziksel tedavilerin birlikte uygulanması gerekir. Bu programda; yoğun psikoterapi, psikoeğitim, farmakolojik tedavi, nöromodülasyon tedavileri, akran desteği gibi farklı boyutlar ile tedavi sürdürülmektedir.

Yapılandırılmış bir tedavi programıdır.

Kişiye göre bir planlama içerir, yapılacaklar bilimsel literatüre uygun olarak seçilmiştir. Program, psikiyatrist, psikologlara göre değişiklik göstermez. Hasta ve yakını; hangi tedavinin ne zaman ve ne sıklıkta olacağını bilir.

12 haftalık tedaviyi hedefler.

Bağımlılıkta ideal tedavi süresi en az 12 haftadır. Çünkü beyin 3 ay içerisinde kendini toplar. Programın tedavi süresi belirgin olduğu için iyileşme oranı daha yüksektir.

Detoks yani arındırma sonrası tedavi de planlanmıştır.

Detoks yani arındırma, bağımlılık tedavisinin başlangıcıdır. Moodist Bağımlılık Tedavi Programı; sadece detoksu hedeflemez. Bağımlılığın nedenlerini, kapsamlı değerlendirmeyi, tekrarlamaması için gereken yöntemlerin öğretilmesini de kapsar.

Her hasta için ayrı bir iyileşme planı hazırlanır.

Bağımlılık iyileşme planı, yapılan kapsamlı değerlendirmelerin sonucuna göre hazırlanır. Planda; fiziksel, farmakolojik, ailevi, psikolojik vb. alanlarda yapılması gerekenler saptanır ve süreç bu plana uygun olarak yürütülür. Plan hasta ve aileyle paylaşılır.

Yatış ve ayaktan tedavi süreci entegredir.

Moodist Bağımlılık Tedavi Programı; yatış süresini ve ayaktan tedaviyi birbirine entegre eder. Böylece bir süreç haline gelir.

İçerdiği kapsama göre düşük maliyetlidir.

Program bir bütün olarak planlandığı için, tedavi maliyeti daha düşüktür.

7- Yatış programı nasıl uygulanmalı?

Programın temel hedefleri şunlardır

• Bedenin arınması ve dengeye girmesi
• Kişinin bağımlılığın kendisi ve çevresi üstüne etkisini anlaması
• Değişim motivasyonunun artırılması
• Kullanım nedenlerinin saptanması
• İyileşme için yol haritasının belirlenmesi (bağımlılık iyileşme planı) ve kişiye özgü planın çıkarılması

Neden 10 gün?

• Tam detoks olmayınca, kayma ve yeniden kullanmaya başlama çok kolay olmaktadır.
• En az 10 gün yatış gerekir çünkü daha kısa sürede detoks mümkün değildir. En önemli fiziksel belirtilerin giderilmesi 10 gün almaktadır.
• 10 gün içinde detoks ve ihtiyaçları saptama yapabiliyoruz çünkü detoks süresince diğer konulara girme şansımız çok daha düşüktür.
• Detoks bağımlılık tedavisinin sadece başlangıcıdır

Kapsamlı fiziksel, ruhsal ve zihinsel değerlendirme uygulanır

• RİTA (ruhsal sorunları tarama anketi). Tüm ruhsal sorunlar taranıyor. Moodist tarafından geliştirilmiş, kompüterize bir program.
• BAPİ (bağımlılık profil indeksi). Bağımlılığın şiddetini ve eşlik edenleri saptamak için uygulanır.
• CNS (Nöropsikolojik tarama testi): 7. günden sonra uygulanır.
• KİDİ (Kişilik Değerlendirme İndeksi): Moodist tarafından geliştirilen kişilik özelliklerini değerlendiren, değişime odaklı bir klinik program
• Biyokimyasal testler: Alkol-madde kullanımının tespiti için, özel parametreleri de içeren kan ve idrar testleri.
• BİTANE (Bağımlılık İnceleme ve Tanıma Envanteri) – KUNİ (Kullanım Nedenleri İndeksi): Kullanın nedenlerinin ve bağımlılık özelliklerinin ayrıntılı incelenmesi için uygulanır

Tedavi programı

• İlaç tedavisi + fiziksel sorunlar için tıbbi destek verilir. Gerektiğinde, dahiliye ve nöroloji konsültasyonu yapılır.
• Psikolog ile 8 görüşme yapılır. Görüşmelerin içeriği ekte yer almaktadır.
• 3 kez bağımlılık konusunda psikoeğitim verilmektedir.
• Psikiyatrist haftada 5 gün hastayı görmektedir.
• Pazar hariç her gün grup terapisi ve bağımlılık grup aktivitesi yapılır.
• Her gün art terapi uygulanır.
• İyileşme danışmanı (eski bağımlı ama danışmanlık eğitimi almış kişiler) ile 3 görüşme yapılmaktadır.
• Psikiyatrist ile 2, psikolog ile 3 aile görüşmesi yapılmaktadır.

8- Sadece Ayaktan Tedavi Programı Var Mıdır?

Aşağıdaki gibi bir program uygulanabilir.

Herkese uygulanan ayaktan program

• Psikiyatrist ile 8 görüşme. Bunların 3’ünde aile ile de görüşülmektedir.
• Psikolog 18 psikoterapi görüşmesi. Bunların 3 tanesinde görüşme sadece aile ile olmaktadır.
• Grup çalışmasına 10 kez katılım.
• İyileşme danışmanı ile bir kez görüşme.
• Diyetisyen ile bir kez görüşme.

Her hafta ne kadar uygulama yapılacağı bellidir.

 Kişiye özgü belirlenen ayaktan program: İlk 2 haftanın sonunda iyileşme planı çıkarılmakta ve kişiye özgü uygulamalar uygulanmaktadır.

Önceki Yazı

Aldatıldıktan Sonra Psikolojik Toparlanma: Hangi Tepkiler Olağan, Ne Zaman Destek Gerekir?

Read More

Sonraki Yazı

Sosyal Fobi Nedir, Nasıl Tedavi Edilir? Utangaçlıktan Farkı ve İlaçsız Tedavi (Yetişkinler İçin Rehber)

Read More